Coğrafi işaret tescili, belirli bir bölgeye ait ürünlerin coğrafi kaynağı, üretim yöntemi veya yöresel özellikleri nedeniyle kazandığı ünü ve kalitesi koruma altına alan bir fikri mülkiyet hakkıdır. Yani bir ürünün belirli bir bölgeye özgü özellikleri varsa, bu özellikler tescil edilerek ürünün hem tanınırlığı hem de korunması sağlanır.
Örneğin Antep Baklavası, Aydın İnciri, Ezine Peyniri veya Malatya Kayısısı coğrafi işaret tescili almış ürünlerdir. Bu tescil sayesinde, söz konusu ürünlerin sadece ilgili yörede ve belirlenen standartlarda üretilmiş olanları bu adla piyasaya sunulabilir.
Türkiye’de coğrafi işaretler iki türde tescil edilmektedir:
- Menşe Adı: Ürünün tüm özelliklerini belirleyen üretim, işlenme ve diğer süreçlerin tamamen belirli bir coğrafi alanda gerçekleşmesi gerekir. (Örneğin: Malatya Kayısısı)
- Mahreç İşareti: Ürünün en az bir özelliği, belirli bir coğrafi alan ile bağlantılıdır; ancak üretimin bazı aşamaları başka yerlerde de yapılabilir. (Örneğin: Maraş Dondurması)
Coğrafi işaret tescili için başvurular, Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılır. Tescil edilen coğrafi işaretler, hem ürünün kalitesini güvence altına alır hem de sahte veya taklit ürünlerin piyasaya sürülmesini engeller. Ayrıca, yerel üreticilerin ürünlerine katma değer kazandırır ve bölgesel kalkınmaya destek olur.
Coğrafi işaret tescili koruma süresi nedir?
Coğrafi işaret tescili, marka ve patentten farklı olarak belirli bir süreyle sınırlı değildir. Yani; bir ürün coğrafi işaret tescili aldığında, o ürünün yöresel özellikleri ve üretim standartları korunduğu sürece tescil de geçerliliğini devam ettirir.